Qaranlıq təhlükə: bağnazlıq: Məkkə dövrü müsəlmanlarının çətin imtahanı

Quran Peyğəmbərimizə (s.ə.v) 23 ildə vəhy olundu. İlk 13 ildə Məkkədəki bütpərəstlərin içində kiçik bir qrupu təşkil edən müsəlmanlar böyük təzyiqlərə məruz qaldılar. Bir çox müsəlmana fiziki işgəncələr verildi, bəziləri şəhid edildi, çoxunun evi və malları yağmalandı, davamlı təhqir və təhdidlərlə üzləşdilər. Buna baxmayaraq, müsəlmanlar şiddət tətbiq etmədən həyatlarına davam etdilər, sadəcə bütpərəstlərdən uzaqlaşdılar və onları daim sülhə dəvət etdilər. Lakin həmin bu bütpərət cəmiyyətlərin hücumları sona çatmadı.

Qureyşlilər, əvvəlcə, hz. Məhəmməd (s.ə.v)-in peyğəmbərliyinə əhəmiyyət verməmiş kimi göründülər. İman etməməklə yanaşı, bütlərinin əleyhində söz söyləmədiyi müddətcə, Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in dəvətinə səs çıxartmadılar. Təkcə Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-i gördükləri vaxt, ona qarşı söz hücumuna keçdilər. Öz aləmlərində müsəlmanları lağa qoyub alçaltdılar. Beləliklə də, Qureyşlilərin “söz hücumları” dövrü başlandı. Quranda bu vəziyyət bizə belə çatdırılır:

Doğrudan da, günah edənlər iman gətirənlərə gülürdülər, Onların yanından keçdikdə bir-birinə qaş-göz edirdilər, Öz yaxın qohumlarının yanına fərəhlə qayıdırdılar. İman gətirənləri gördükdə isə deyirdilər:

Məkkə bütpərəstlərin mərkəzi mövqeyində çıxış edirdi. Şəhər hər gün Kəbə və ətrafındakı bütləri ziyarət etmək üçün gələnlərlə dolub daşır, buna görə də Qureyşlilər həm pul, həm də etimad qazanırdılar. Qureyşlilər Məkkədə müsəlmanlığın yayılmasını özləri üçün bir təhdid hesab edirdilər, çünki belə olacağı təqdirdə mənfəətlərinə xələl gələcəyini və digər qəbilələrin özlərinə düşmən kəsiləcəyini düşünürdülər. Həmçinin müsəlmanlıqda bütün insanların bərabər hüquqlu olduğunu, nəsil ayrı-seçkiliyinin və zənginlik-yoxsulluq fərqinin aparılmadığını bilirdilər. Buna görə də, Qureyş ağsaqqalları müsəlmanlığın yayılmasına mane olmaq üçün tədbir almalarının lazım olduğu qənaətinə gəldilər. Buna müsəlmanlara istiqamətli işgəncələr, hətta cinayətlər də daxil idi. (İbn Hişâm, 1/287) O dövrün müşrikləri hz. Əbu Bəkr və hz. Osman kimi güclü və etibarlı ailələrə mənsub müsəlmanlara elə də toxuna bilmirdilər. Lakin kimsəsiz, yoxsul müsəlmanlara tarixdə misli görünməmiş vəhşiliklə işgəncələr verirdilər. Əbu Füheykə, Həbbab, Bilal, Süheyb, Əmmar, Yasir və Sümeyyə bu ağır işgəncələrə məruz qalmış dəyərli müsəlmanlardandı.

Safvan ibn Üməyyənin köləsi olan Əbu Füheykə, müşrik sahibi tərəfindən hər gün ayağına ip bağlanılaraq qızğın çınqıl və qumlar üzərində süründürülürdü.

Dəmirçi Həbbab, köz halındakı kömürlərin üzərinə uzadılmış, kömürlər sönüb qaralana qədər, sinəsi kömürlərlə dağlanılıb əziyyətə məruz qalmışdı.

Əmmarın atası Yasir ayaqlarından, iki müxtəlif istiqamətə doğru hərəkət edən dəvəyə bağlanaraq parçalanmış, ərinin belə vəhşicəsinə şəhid edilməsinə dözməyib müşriklərə etirazını bildirən Süməyyə isə Əbu Cəhlin atdığı oxla qətlə yetirilmişdi. (Zâdü'l-Meâd, 2/116; Asr-ı Saâdet, 1/254)

Xələf oğlu Üməyyə, köləsi Bilal Həbəşini hər gün çılpaq vəziyyətdə qızğın qumların üstünə uzadar, sinəsinə böyük bir daş parçası qoyaraq saatlarla günəşin altında saxladar; Peyğəmbər (s.ə.v)-ə qarşı çıxması və müsəlmanlığı tərk etməsi üçün ona əziyyət verərdi. Bir gün əllərini, ayaqlarını möhkəm bağlayaraq boynuna ip keçirmiş və onu qızğın qumlar üzərində Məkkə küçələrində süründürmüşdü. (Zâdü'l-Meâd, 2/116; Asr-ı Saâdet, 1/253) Haşimilərdən qorxduqları və əmisi Əbu Talibin himayəsi altında olduğu üçün əvvəllər Peyğəmbərimizə (s.ə.v)-ə toxuna bilmirdilər. Bir müddət sonra ona dəli, falçı, şair, sehrbaz olduğu kimi böhtanlar atmağa başladılar (haşa). Nəhayət fürsət tapdıqda Peyğəmbərimizi (s.ə.v)-i də təhqir etməkdən, ona işgəncə və hər cür pislik etməkdən çəkinmədilər. Müsəlmanların bu dəhşətli işgəncələrə məruz qalmasının tək səbəbi onların iman gətirməsi və insanlara İslamı təbliğ etməsi idi. Müsəlmanlar, bu təzyiq, işgəncə, zorakılıq və dəhşət mühitində, İslamın əmrinə görə, qətiyyən özlərinə zərər verənlərə zərər verməmiş, hətta ən insani haqqları olmasına baxmayaraq, özlərini belə müdafiə etməmişdilər. Müsəlmanların əks hücuma keçmədiklərini görən Qureyş müşrikləri azğınlıqlarını və işgəncələrinin həddini daha da artırmışdılar. Belə ki, həmin Qureyşlilər artıq gördükləri hər bir müsəlmanı yerindəcə şəhid etməyə başlamışdılar.

Əziyyətlərə qətiyyən qarşılıq verməyən, Quranda qan axıtmağa izin verilmədiyi üçün hətta özlərini belə müdafiə etməyən müsəlmanlar, işgəncələr artdığı üçün Məkkədə qala bilmədilər. Bu vəziyyət Mədinəyə köç etməyi zəruriləşdirdi.