Në Kuran nuk ka gabime gramatikore

Përgatita një përgjigje për shkrimin me titull “Gabimet gramatikore në Kuran”, të hedhur nga faqe të huaja kundër Islamit si Answring İslam, të cilin e shpërndajnë edhe ateistët turq -megjithëse shumica e tyre as vetë nuk kanë dijeni nëse këto pretendime janë të vërteta apo jo-. Më parë nuk kam parë ndonjë faqe apo autor që të jetë përgjigjur. Zakonisht janë bërë kundërshtime në formën “dallime të dialekteve të arabishtes”, por askush nuk ka dhënë një shpjegim të hollësishëm. Edhe pse është i gjatë, u përpoqa ta shpjegoj sa më shumë që të jetë e mundur në një shkallë që ta kuptojë çdokush. Lexim të mbarë nëse e shpërndani me qëllim respekti për mundin do të gëzohem.

1. Pretendimi për gabim: gabimi i i’rab-it i fjalës “Sabii’ler” që përmendet në Ajetin 69 të al-Ma'idah.

Në arabisht fjalët marrin një i’rab sipas pozitës së tyre. Për shembull, emrat në formën e shumësit, nëse vijnë si kryefjalë, bëhen “merfu”. Fundi i tyre mbaron në formën “u’ne” [ون ]. Por nëse vijnë në fjali si kundrinor, bëhen “mensup”. Fundi i tyre mbaron në formën “i’ne”[ين]. Megjithatë, rastet e të qenit mensup dhe merfu nuk kufizohen me këto. Nëse në fillim të fjalëve vijnë “pjesëzat e nasb-it” në formën “inne, enne” [أن إن], kryefjalët përsëri shkruhen në formën “i’ne” [ين]. Meqë Ajeti 69 i Al-Ma'idah, që është tema jonë, fillon me pjesëzën e nasb-it “inne” [إن], fjala “sabiiUNE=الصَّابِئِينَ” që në Ajet ka kuptimin “Sabii’ler”, meqë është emri i inne-s, duhej të ishte në formën “sabi’İNE=صابئين”. Në të vërtetë, me të njëjtin i’rab, në Al-Baqarah 62 dhe në Ajetin 17 të Al-Hajj ka ardhur në formën “Sabi’İNE=صابئين”.

Sa për përgjigjen: më parë kisha thënë “Shkaku i vetëm që ateistët pandehin se kanë gjetur gabim në Kuran është padija”. Edhe ky pretendim e vërteton këtë. Sepse, siç do ta shpjegoj pak më poshtë, dikush që i njeh tiparet e tjera të gjuhës nuk do ta hidhte një pretendim të tillë duke thënë “gjetëm gabim!”.

Në arabisht ka një tipar që e quajmë “takdim ve tehir”, pra “vënia përpara dhe shtyrja”. Për shembull, kur ndërtojmë një fjali në turqisht, në vend që të themi “Ben, İstanbul’a gittim”, mund ta themi fjalinë pak më me theks duke thënë “İstanbul’a gittim ben!”. E vetmja gjë që bëjmë është të ndërrojmë vendin e kryefjalës, kallëzuesit dhe kundrinorit. Në të njëjtën mënyrë, edhe në arabisht, duke ndërruar vendin e kryefjalës dhe kundrinorit, fjalisë mund t’i shtohet një kuptim i fuqishëm. Shembulli më i bukur për këtë është shprehja e mëposhtme që përmendet në Ajetin 13 të At-Taghabun: “ve ale Allahi fe-l yetevekkelil müminun= وَعَلَى اللّٰهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ” Në mënyrë normale kjo shprehje duhej të ishte në formën: “fe-l yetevekkelil müminune ale Allahi= فليتوكل المؤمنون على الله” [duke iu përmbajtur rregullit fiil + fail+ meful]. Por kundrinori, kryefjala dhe kallëzuesi ndërruan vend dhe i shtuan ajetit kuptimin “besimtarët le të mbështeten VETËM te Allahu”. Po të ishte shkruar në mënyrën që thashë, do të kishte kuptimin “besimtarët le të mbështeten te Allahu”.

Meqë e kuptuam këtë rregull, le të kthehemi te Ajeti 69 i al-ma'idah: Edhe në këtë ajet ka një “takdim ve tehir”. Sipas shumë dijetarëve të gjuhës, ajeti është në këtë formë: “إن الذين آمنوا والذين هادوا من آمن باللّه واليوم الآخر وعمل صالحا فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون والصابئون والنصارى كذلك Me siguri, njerëzit që kanë besuar dhe hebrenjtë.. [prej tyre] kushdo që ka besuar Allahun dhe ditën e ahiretit dhe ka bërë me vetëdije punë ndreqëse, atëherë për ta nuk ka frikë dhe ata nuk pikëllohen. Sabiinjtë dhe të krishterët janë gjithashtu si këta”

Fjala “Sabii’ler” është në pozitën e kryefjalës dhe është e pavarur nga inne. Duke zbatuar një takdim është vënë në fillim, prandaj është shkruar si merfu në formën “Sabi’une=الصَّابِؤُونَ”. Këto që thashë nuk i ke trilluar vetë, sipas shumë dijetarëve të gjuhës si “sibeveyh, zeccac, zamahşeri, el Halil”, takdiri i ajetit është ky.

Sipas një shpjegimi tjetër, “inne=ان” në këtë Ajet nuk është pjesëz e nasb-it, është përdorur me kuptimin “po”. Për shembull, një poet ka thënë këtë: ويقلن شيب قد علاك وقد كبرت فقلت إنه] “[gratë] ‘koka t’u zbardh dhe ti u plake’ thonë. [edhe unë] po (İNNEh=انه) thashë.]” Këtu “inne=إن” është përdorur me kuptimin “po”. (kurtubi)

2. Pretendimi për gabim: Në Ajetin 162 të An-Nisa, ndërsa të gjithë emrat vijnë si kryefjalë [müpteda] merfu, pra në formën “u’ne=ون”, emri “mukimİ’NE=مقيمين”, që ka kuptimin “ata që e falin [namazin]”, ka ardhur mensup.

Përsëri një pretendim për gabim që buron nga padija. Në arabisht një fjale mund t’i bëhet emri mensup me kuptimin “Veçanërisht….këta kam për qëllim”. Sibeveyh, duke dhënë shembuj nga disa tekste, ka thënë se ajeti ka kuptimin “veçanërisht ata që e falin namazin”. Një nga këto tekste është ky: وكل قوم أطاعوا أمر سيدهم إلا نميرا أطاعت أمر غاويها الظاعنين ولما يظعنوا أحدا والقائلون لمن دار نخليها Çdo popull iu bind urdhrit të zotërinjve të vet, me përjashtim të numeyrive. Ata iu bindën urdhrit të më të shfrenuarve të tyre. veçanërisht kam për qëllim ata udhëtarë që nuk lënë askënd në rrugë Jep Ne në këtë humnerë kë do ta lëmë e do të ikim, njerëzit që thonë” (përkthimi dhe citimi: kurtubi) Për shembull, këtu fjala “ez zaınİN=الظاعنين” ka ardhur mensup. Në mënyrë normale duhej të vinte merfu. Por ka ardhur mensup me kuptimin “veçanërisht, këta kam për qëllim”. Rrjedhimisht, edhe në ajetin përkatës ka ardhur mensup me kuptimin “veçanërisht ata që e falin namazin kam për qëllim”. (zamahşeri)

3. Pretendimi për gabim: Në Ajetin 63 të Ta-Ha, shprehja “in hezeni=إن هذان”, për shkak të “in” të lehtësuar që është pjesëz e nasb-it, duhej të ishte mensup në formën “in hezeyni=هذين”.

Përgjigja: Nuk duhet, përsëri në arabisht ka një përdorim të tillë. Për shembull, thuhet “in zeydun lemuntalikun=إن زيد لمنطلق” [Zeyd, patjetër është ardhës]. (Zamahşeri: keşşaf) edhe në këtë shprehje ndodhet “in”, ka ardhur me lam-in e tekid-it si në Ajetin përkatës, por emri “zeyd”, në vend që të vinte mensup në formën “zeyden”, ka ardhur në formën “zeydun”. Rrjedhimisht, edhe në këtë ajet nuk ka problem gramatikor.

4. Pretendimi për gabim: Shprehjet që përmenden në Ajetin 177 të Al-Baqarah, “Mirësia e vërtetë, Allahun… Ka besuar, ka dhënë pasurinë që do… Ka falur namazin…Askënd… [është mirësia] e atyre që e mbajnë fjalën kur japin fjalën dhe që durojnë…”, në të vërtetë duhej të ishin në kohën e gjerë në formën “që beson, që jep, që fal”, jo në formën “ka besuar, ka dhënë, ka falur”. Edhe shprehja “ata që durojnë”, ndërsa duhej të ishte në formën “sabirune=الصابرون”, është shkruar në formën “sabirine=صابرين”.

Pretendimi i parë është i pavlefshëm. Sepse në këtë ajet është përdorur folja në kohën e shkuar, meqë si shembull jepet mirësia e bërë nga një person që ka besuar, ka dhënë pasurinë që do, ka falur namazin dhe kështu e ka provuar sinqeritetin e vet. Nuk ka asnjë provë se duhet patjetër të përdoret folja në kohën e gjerë. Për më tepër, në Kuran në përgjithësi përdoret folja në kohën e shkuar, duke thënë “O ju njerëz që keni besuar!” në vend të “O ju që besoni!”. Veç kësaj, ka shumë ajete ku folja në kohën e shkuar përdoret në vend të kohës së gjerë dhe të ardhme. Për shembull, Ajeti 27 i Fatir “A nuk e ke parë se Allahu ka zbritur një ujë nga qielli? Pastaj me të nxorëm prodhime me ngjyra të ndryshme”, sipas kësaj logjike fjalët e përdorura duhej të përdoreshin në kohën e gjerë në formën “se po zbret…po nxjerrim”. Por struktura e gjuhës tregon se, sipas vendit, folja në kohën e shkuar përdoret në vend të së ardhmes. Madje edhe ngjarjet që do të ndodhin në ditën e kiametit janë treguar në shumë ajete me folje në kohën e shkuar, në formën “Allahu, tha kështu… Libri u vu përpara, u çuan në xhehenem dhe në xhenet”. Mund ta kontrolloni: (39:68; 75:8,9; 25:30; 7:44-48; 6:128; 20:125,126; 23:112-114) Le të mendojmë logjikisht: Po të ishte “gabim” një përdorim i tillë i gjuhës, arabët e asaj kohe do të kundërshtonin duke thënë “ka gabim”. Por, në të kundërt të gabimit, meqë vetë përdorimi i tyre i gjuhës ishte i tillë, askush nuk është penguar në këtë, madje as dijetarët e gjuhës nuk janë penguar në këtë çështje.

Sa për pretendimin tjetër, fjala “sabirine=صابرين” në Ajet ka ardhur mensup me kuptimin “Veçanërisht ata që durojnë kam për qëllim”. Për këtë u dha përgjigje te pretendimi i 2-të.

5. Pretendimi për gabim: Te shprehja në Ajetin 59 të Al Imran “…Allahu e krijoi ademin nga dheu, pastaj tha ‘bëhu’ dhe ai u bë”, folja në kohën e gjerë e shprehjes “u bë” në të vërtetë duhej të ishte me folje në kohën e shkuar “kane=كان”. Por me folje në kohën e gjerë shkruan “yekunu=يكون”. Sikur i jep ajetit një kuptim si “tha ‘bëhu’, dhe ai po bëhet menjëherë”. Te pretendimi i 4-t i kisha dhënë shembujt se folja në kohën e shkuar përdoret në vend të së ardhmes. Në të njëjtën mënyrë, edhe tregimi i kohës së shkuar mund të tregohet me folje në kohën e ardhme.

Për shembull, në ajetin 102 të Al-Baqarah përmendet shprehja “...me tetlu-ş seyatinu=ما تتلو الشياطين”. “tetlu=تتلو” është folje në kohën e gjerë. Në mënyrë normale, në formën “me TELETi-ş şeyatinu=ما تلت الشياطين”, duke shkruar “telet=تلت”, duhej të përdorej folja në kohën e shkuar. Por meqë është tregim i kohës së shkuar, u përdor koha e gjerë. I shton fjalisë një lloj kuptimi “gjërave që shejtanët po i lexonin.”. Edhe ajetit përkatës i jep një lloj kuptimi “Allahu e kishte krijuar atë nga dheu, pastaj i kishte thënë ‘bëhu’, dhe ai ishte bërë menjëherë”. Se ky ajet, meqë është tregim i kohës së shkuar, është treguar me folje në kohën e gjerë, e kanë thënë shumë njerëz, si zamahşeri, dijetar i gjuhës, Nehhas.

Rrjedhimisht, edhe në këtë ajet nuk ka gabim, në pretendim ka një lajthitje që buron nga padija.

6. Pretendimi për gabim: Është shprehja “eserru-n necve ellezine zalemu=وَأَسَرُّوا النَّجْوَى الَّذِينَ ظَلَمُوا” që përmendet në Ajetin 3 të Al-Anbiya. Meqë është fjali foljore, kur përmendet “ellezine zalemu =الذين ظلمو”, që është fail, folja duhej të ishte në njëjës. Pra shprehja duhej të ishte në formën “eserra-n necve… =أسر النجوى…”.

Që përgjigjja ndaj këtij pretendimi për gabim (!) të kuptohet më mirë, le të japim së pari një shembull të pretendimit për gabim. Për shembull, po të ndërtojmë një fjali foljore me kuptimin “nxënësit dolën [nga klasa]”, themi “harece-t tullebu=خرج الطلاب”. Foljen e themi në njëjës në formën “doli”, jo në formën “dolën”. Sepse fjala “tullebu=الطلاب”, që është fail-i i fjalisë, është përmendur. Por po të mos e kishim përmendur fail-in në fjali, do të thoshim “dolën” në formën “haracu=خرجو”, “و” në fund do të zinte vendin e fail-it.

Miku që e hodhi pretendimin ka menduar se shprehja “ellezine zalemu =الذين ظلمو”, që përmendet në vazhdim të ajetit, është fail, ndërsa kjo shprehje nuk është fail, është bedel. Për shembull, me kuptimin “ata që ishin në shtëpi, pra bijtë e Abdullahut, u larguan” thuhet “inne-lleziyne fi-d dari intaliku benu Abdullah =إن الذين في الدار انطلقوا بنو عبداللّه”. Këtu folja “intaliku=انطلقوا” është në shumës, edhe shprehja “benu Abdullah=بنو عبد الله”, për të cilën flitet në vazhdim, është bedel. I ka dhënë fjalisë kuptimin “ata që ishin në shtëpi, PRA bijtë e Abdullahut”. (kurtubi) prandaj shprehja “ellezine zalemu=الذين ظلمو” në Ajetin përkatës është bedel. Si përfundim, përsëri nuk ka gabim gramatikor.

7. Pretendimi për gabim: Është shprehja “hezeni hasmeni ihtesamu fi rabbihim=هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ” që përmendet në Ajetin 19 të Al-Hajj. Shprehjet “hezeni hasmeni=هَذَانِ خَصْمَانِ” këtu janë tesniye, pra dyjës. Ka kuptimin “Këta të dy janë dy të paditur”. Por shprehja “ihtesamu =اختصمو”, që përmendet në vazhdim, nuk është tesniye, por cemi, pra shumës. Në mënyrë normale duhej thënë “ihtesama=اختصما”, si tesniye, pra dyjës.

Përgjigja: Shprehja “hezeni hasmeni =هَذَانِ خَصْمَانِ” është sipas fjalës, ndërsa shprehja “ihtesamu=اختصمو” është sipas kuptimit. Sepse kur thuhet “Këta dy paditës”, është pasur për qëllim kuptimi “Këta dy [grupe] paditësish”. Tesniye ka ardhur sipas fjalës. Ndërsa shprehja në shumës “u paditën me njëri-tjetrin” ka ardhur sipas kuptimit. Një përdorim i ngjashëm ka edhe në ajetin 16 të Muhammad. “minhum men yestemiu ileyke=منهم من يستمع إليك”, pra te shprehja “Prej tyre ka njeri që të ka vënë veshin.”, “njeri” [من], që përmendet, meqë është fjalë për fjalë në njëjës, por për nga kuptimi në shumës, në vazhdim të ajetit është thënë “hatte ize haracu=حتى إذا خرجو”, pra “Më në fund, kur DOLËN”. Ndërsa shprehja “dolën” këtu është në shumës. Sepse është përdorur shumësi sipas kuptimit. (zamahşeri) rrjedhimisht, as në këtë nuk ka gabim gramatikor.

8. Pretendimi për gabim: Te shprehja “vein taifeteyni min-el müminine ikteatulu, fe eslihu beynehume= وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهما” që përmendet në Ajetin 9 të Al-Hujurat, shprehjet “dy grupe” dhe “mes të dyve” janë tesniye, pra dyjës, por shprehja “(nëse) luftuan” është në shumës. Në mënyrë normale duhej të ishte në formën “ikteatela=اقتتلا”.

Përgjigja: Te pretendimi i mëparshëm përgjigjja për këtë u dha tashmë. Shprehjet “dy grupe” dhe “mes të dyve” janë tesniye sipas fjalës; ndërsa shprehja “luftuan” është në shumës sipas kuptimit.

9. Pretendimi për gabim: Te shprehja “rabbi levla ehharteniy ile ecelin garibin fe essaddeka ve EKUN minessalihin=رَبِّ لَوْلَا أَخَّرْتَنِي إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ فَأَصَّدَّقَ وَأَكُن مِّنَ الصَّالِحِينَ” që përmendet në Ajetin 10 të Al-Munafiqun, shprehja “ekun=أكن”, meqë është e lidhur me “fe=ف” që përmendet më parë, duhej të ishte në formën “ekune=اكون”. Sepse folja “fe essaddeka =فاصدق”, që është në kontekst, është mensup me “fe=ف”, që është përgjigjja e pyetjes. Rrjedhimisht duhej të shkruante “ekune=اكون”.

Përgjigja: Folja “ekun=أكن” i ka bërë atıf mahal-it të foljes “essaddeka=أصدق”. Ndërsa mahal-i i saj, meqë është fjali përgjigjeje, ka mbaruar në formën “ekun=أكن”. Në mënyrë normale fjalia është në takdirin “…essaddek ve ekun=أصدق واكن”. Shkronja “fe=ف”, që erdhi si përgjigje e pyetjes, e bëri nasb foljen “saddek”, folja “ekun=أكن” u bë atıf i mahal-it të saj. Rrjedhimisht, për nga gramatika është një ajet i saktë.

10. Pretendimi për gabim: Shprehja “vessemai ve MA benahe=وَالسَّمَاء وَمَا بَنَاهَا” në Ajetin 5 të Ash-Shams në mënyrë normale duhej të ishte në formën “…ve MEN benahe=ومن بناها”. Sepse kuptimi i saj është “betohem në qiellin dhe në atë që e ka bërë”. Meqë ai që e ka bërë është Allahu, duhej të vinte “men=من”, që përdoret për qenie të vetëdijshme, por ka ardhur “ma=ما”.

Përgjigja: “ma=ما” këtu është me qëllim mastar-i, pra kuptimi i ajetit nuk është “Në atë që e ka bërë”, por “Në ndërtimin e tij”. (zad’ul mesir) edhe nëse e pranojmë si ismi mevsul, përsëri nuk del problem. Sepse “ma=ما”, ashtu si shkronja “bi=ب”, pra “me”, si në kur’an ashtu edhe në tekste të tjera, mund të përdoret në vend të “fi=في”, pra “brenda”, mund të përdoret edhe në vend të “men=من”. Në të vërtetë kur’ani jo vetëm në këtë ajet, por edhe në ajete të tjera ka përdorur “ma=ما” për Allahun.

11. Pretendimi për gabim: Ajeti 11 i Fussilat “iu drejtua qiellit që ishte në gjendje tymi. Atij dhe tokës…i tha. Ata të dy thanë ‘erdhëm me dëshirë’”

Në këtë ajet shprehja “thanë”, pra “kaleta=قلتا”, ka ardhur saktë në tesniye. Por shprehja “tai’ıyn=طائعين” në vazhdim ka ardhur në shumës dhe në mashkullore. Ndërsa “qielli dhe toka” nuk janë mashkullore, por emra femërorë. Meqë për nga numri janë dy, duhej të shkruante “tai’ıteyni=طاعئتين”.

Përgjigja: Fjala “sema=سماء”, që ka kuptimin “qiell”, edhe pse është në njëjës, mund të përdoret edhe në vend të shumësit. (müfredat: سما, në kuran ka shembull) pra ajeti mund të ketë kuptimin “iu drejtua QIEJVE që ishin në gjendje tymi”. Për nga kuptimi është në shumës; për nga fjala ka ardhur në njëjës. Shprehja “të dy thanë” ka ardhur si fjalë në tesniye. Shprehja “erdhëm me dëshirë” ka ardhur për nga kuptimi në shumës. Përdorimi në formën mashkullore është për shkak se ata janë vënë në pozitën e qenieve të vetëdijshme. Sepse sipas rregullit “çdo shumës i pavetëdijshëm është në gjykimin e një femre të vetme”, qielli dhe toka që tregohen në Ajet nuk duhej të paraqiteshin si të vetëdijshëm. Por meqë janë pranuar si të vetëdijshëm, kanë ardhur në formën mashkullore. (zamahşeri)

12. Pretendimi për gabim: Ajeti 56 i Al-A'raf “…Me të vërtetë, Mëshira e Allahut është e afërt me të mirët.” Fjala “e afërt” këtu, pra “karibun=قريب”, është mashkullore. Por fjala “rahmet-allahi=رحمة الله” është femërore. Në mënyrë normale, për shkak të përputhjes së gjinisë midis kryefjalës dhe kallëzuesit, duhej të ishte femërore në formën “karibetun=قريبة”. Sepse fjala “rahmet=رحمة” është femërore.

Përgjigja: Fjala “Rahmet=رحمة” nuk është femërore e vërtetë. Pra ka kuptim mashkullor në formën “rahm=رحم”. Meqë nuk është e vërtetë, kallëzuesi i saj ka ardhur mashkullor. (Zamahşeri:keşşaf) për shembull, fjala “nisvetun=نسوة” do të thotë “gra”. Por, meqë femëroria e saj nuk është e vërtetë, në Ajetin 30 të Yusuf është përdorur folja mashkullore “ka’le=قال”.

Sipas një mundësie tjetër, kjo fjalë ka ardhur mashkullore sepse është përdorur me kuptimin e distancës. (Ferrâ)

13. Pretendimi për gabim: Ajeti 160 i Al-A'raf “i ndamë në dymbëdhjetë fise” Te shprehja “dymbëdhjetë fise” në këtë Ajet, fjala “fis” ka ardhur në shumës në formën “esbaten=اسباطا”. Ndërsa te numrat mbi 10 madud vjen në njëjës, prandaj duhej të shkruante në njëjës në formën “sebten=سبطا”.

Përgjigja: Fjala “esbaten=اسباطا” nuk është madud, është bedel ose me qëllim temyiz-i. (Beydavi) është thënë një lloj “I ndamë ata, pra sojet, në dymbëdhjetë”.

Veç kësaj, edhe pse dihet se para se Kurani të bëhej libër kishte tekste arabe, këto nuk shkojnë përtej mbishkrimeve të thjeshta në mure dhe disa dëftesave tregtare, dhe KURANI ËSHTË LIBRI I PARË I SHKRUAR NË ARABISHT. Në këtë kontekst, për rregullat e drejtshkrimit dhe të gramatikës së arabishtes, vepra e vetme e shkruar, burimi i vetëm, është Kurani. Pra Kurani është një burim që i jep drejtim arabishtes.

Si përfundim, në Kuran nuk ka asnjë gabim gramatikor.