A i pritet dora hajdutit sipas Kuranit?

Thuhet se ajeti 38 i sures Al-Maide urdhëron prerjen e dorës së hajdutit. Le ta shikojmë këtë ajet. Vallë a është kështu? Shqyrtimin e ajetit do ta fillojmë nga fundi.

وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُواْ أَيْدِيَهُمَا جَزَاء بِمَا كَسَبَا نَكَالاً مِّنَ اللّهِ وَاللّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

جَزَاء
cezaen; do të thotë shpërblim.

بِمَا كَسَبَا
Bima keseba; për shkak të asaj që kanë bërë.

نَكَالاً
Nekalen; si frenim.

مِّنَ اللّهِ
Min Allahi; do të thotë nga Allahu.

Pra, kësaj pjese të ajetit mund t’i japim një përkthim të tillë:

”(Kjo është) një metodë frenimi e paraparë nga Allahu si shpërblim për atë që kanë bërë.” Po cili është ky dënim dhe për kë është?

Le ta shikojmë fillimin e ajetit;

وَالسَّارِقُ
Ve es sariku; hajduti mashkull.

وَالسَّارِقَةُ
Ve es sarikatu; hajdutja femër.

فَاقْطَعُواْ
Fe ikteu; prisni.
Në fakt duhet të flasim për këtë fjalë, por këtë do ta bëjmë më vonë.

أَيْدِيَهُمَا
Eydiye Huma, ja pika jetike. Huma që përmendet në ajet do të thotë ‘i atyre të dyve’ dhe do të thotë: hajdutit mashkull dhe hajdutes femër, atyre të dyve, ua prisni eydin. Po çfarë është eyd?

Eyd në arabisht është një fjalë homonime. Njëri kuptim i saj është ”fuqi, forcë” ndërsa kuptimi tjetër ”duart”. Pra, le të përpiqemi ta kuptojmë ajetin duke menduar të dyja mundësitë. Kjo fjalë mund të jetë një emër foljor në njëjës nga folja eyidi. Nëse pranohet se është në njëjës dhe vjen nga folja eyidi, do të thotë forcë, fuqi.
Në Kuran ka këta shembuj të përdorimit të saj në këtë formë.

Këtu fjala EYD është përdorur në kuptimin fuqi, forcë.

Edhe këtu EYD është përdorur në kuptimin fuqi, forcë.

Edhe në këto tre ajete EYD është përdorur në kuptimin fuqi. Pra, është e mundur që ajetit t’i japim kuptimin: fuqinë e hajdutit mashkull dhe të hajdutes femër, për atë që kanë bërë, ua prisni.

Por le të mos vendosim menjëherë për EYD-in, le ta shikojmë edhe kuptimin e dytë të kësaj fjale, domethënë kuptimin DUART. Së pari le ta japim këtë informacion. Në arabisht, përveç njëjësit dhe shumësit, ka edhe një formë të veçantë për dy gjëra. Kjo quhet tesnije.

YED; Një dorë.
YEDA; Dy duar.
EYD; do të thotë Duar, tri e më shumë duar.

Meqë një njeri nuk ka tri duar, edhe sikur të pranojmë se fjala është përdorur në kuptimin duar, duhet ta marrim këtë si figurë. Do ta shikojmë hollësinë gramatikisht, por së pari le ta qartësojmë këtë.
Thamë se nëse EYD do të thotë duar, duhet ta marrim si figurë. Po në Kuran a është përdorur ndonjëherë dora në kuptim figurativ?

Në Kuran dora, në formën njëjës, dyjës dhe shumës, përmendet në 110 ajete 120 herë. Dhe vetëm 30 prej tyre janë në kuptimin e dorës së vërtetë, fizike. Të tjerat janë figurë. Le të shikojmë menjëherë dy shembuj në suret ku përmendet ajeti i prerjes së dorës.

Në këtë ajet është e qartë se eyd, fjala duar, është përdorur si figurë.

Edhe këtu fjalët yed; dorë, dhe yeda; dy duar janë përdorur në kuptim figurativ.

Ta përsërisim. Eyd do të thotë fuqi ose duar. Nëse ajo që thuhet në ajet me eyd nuk është fuqi, por duar, meqë kjo fjalë shpreh të paktën tri duar, dhe meqë një njeri nuk mund të ketë tri duar, ajo që synohet është figurë. Këtu kërkohet që t’i pritet fuqia hajdutit. Këtu mund të bëhet ky kundërshtim:

‘Mirë, por në ajet nuk flitet për një hajdut, sikur të kishte thënë prisjani duart hajdutit do të mund të ishte. Por thuhet prisjuani duart atyre të dyve. Meqë dy veta kanë katër duar, mund të jetë duke u treguar prerje e vërtetë e dorës.’

Ky pretendim është i gabuar. Sepse ‘Huma’ është përemër. I referohet dy vetave. Këta dy veta janë hajduti mashkull dhe hajdutja femër që përmenden në fillim të ajetit. Do të thotë prisjuani duart që të dyve. Huma ia jep fjalës këtë kuptim. Meqë në arabisht duart fillojnë nga tre, nuk është e mundur që këto duar të kuptohen si duar biologjike. Kuptohet me siguri si figurë. Deri këtu u ndalëm mjaftueshëm te fjala eyd. Tani le të shikojmë edhe fjalën tjetër që është të paktën aq e rëndësishme sa ky koncept, foljen ‘prerje’:

Fjala që përmendet në ajet dhe që në turqisht përkthehet si ‘kesmek’ është ‘KataA ( قطع )’. Edhe pse kjo fjalë do të thotë të presësh, në Kuran shpesh nuk përdoret në kuptimin e prerjes fizike. KataA në Kuran, përveç këtij ajeti, përmendet edhe në 18 vende të tjera. Dhe në 16 vende është e qartë se me siguri nuk është përdorur në kuptimin e prerjes fizike. Përdorimi në dy vendet e tjera është i hapur për interpretim. Mund të jetë përdorur në prerje figurative, edhe në prerje fizike. Tani le t’i shikojmë këto ajete.

1- وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَن يُوصَلَ
E presin atë që Allahu ka urdhëruar të bashkohet. ( Surja Al-Bakara, 27)

2-لِيَقْطَعَ طَرَفًا مِّنَ الَّذِينَ كَفَرُواْ
Pret një pjesë të mohuesve. ( Surja Ali Imran, 127)

3- فَقُطِعَ دَابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُواْ
Prapavija e popullit zullumqar pritet kështu. ( Surja Al-An’am, 45)

4- وَقَطَعْنَا دَابِرَ الَّذِينَ
Atyre njerëzve ua premë prapavijën. ( Surja Al-A’raf, 72)

5- وَيَقْطَعَ دَابِرَ الْكَافِرِينَ
Dhe po ua pret prapavijën qafirëve. ( Surja Al-Enfal, 7)

6-وَلاَ يَقْطَعُونَ وَادِيًا
Çdo luginë që e prenë (e kapërcyen) ( Surja At-Teube, 121)

7-وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِّنَ اللَّيْلِ مُظْلِمًا
Fytyrat e tyre të errëta (si) një prerje nga nata.. (Surja Junus, 27)

8-بِقِطْعٍ مِّنَ اللَّيْلِ
Në një prerje të natës. ( Surja Hud, 81)

9-وَفِي الأَرْضِ قِطَعٌ
Prerje toke ( pjesë) (Surja Ar-Ra’d, 4)

10-وَيَقْطَعُونَ مَآ أَمَرَ اللّهُ بِهِ أَن يُوصَلَ
E presin atë që Allahu ka urdhëruar të bashkohet. ( Surja Ar-Ra’d, 25)

11-بِقِطْعٍ مِّنَ اللَّيْلِ
Në një prerje të natës. ( Surja Al-Hixhr, 65)

12-مَقْطُوعٌ مُّصْبِحِينَ
(Brezi) i atyre që dalin në mëngjes do të pritet. (Surja Al-Hixhr, 66)

13- بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاء ثُمَّ لِيَقْطَعْ
Le ta presë mjetin që e ka zgjatur drejt qiellit. ( Surja Al-Haxhxh, 15)

14- قَاطِعَةً أَمْرًا
Ta presësh urdhrin. ( Surja An-Neml, 32)

15- وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ
I pret rrugët. ( Surja Al-Ankebut, 29)

16-لَّا مَقْطُوعَةٍ
(Mirësitë e xhenetit) nuk priten. ( Surja Al-Vakia, 33)

Ja, në këto 16 ajete është e qartë se kataA nuk është përdorur në kuptimin e prerjes fizike.

17-ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِينَ
Pastaj do t’ia prisnim Atij shpalljen. ( Surja Al-Hakka, 46)

18-مَا قَطَعْتُم مِّن لِّينَةٍ
Nga palma e hurmës pretë. ( Surja Al-Hashr, 5)

Por në ajetet ‘Pastaj do t’ia prisnim Atij shpalljen dhe ‘nga palma e hurmës pretë, kataA mund të kuptohet si prerje fizike.

Meqë në Kuran kataA tregon më shumë prerjen jo fizike, vetëm përdorimi i kësaj fjale tregon se është më e drejtë që ajetin ta kuptojmë jo si prerje të dorës, por si prerje të fuqisë. Sepse në kuran për prerjen fizike është përdorur forma me sheddeh e fjalës, QaTTaA. Sidomos ajetet që flasin për prerjen e dorës kanë ardhur me fjalën QaTTaA. Le t’i shikojmë këto.

Në ajetin 31 të sures Jusuf tregohet se gratë, që u mahnitën me bukurinë e Pejgamberit Jusuf dhe u emocionuan, i prenë duart me thikën e frutave. Këtu folja e përdorur për prerjen e duarve është QaTTaA. Për më tepër, është e qartë se gratë nuk i prenë dhe nuk i shkëputën duart.

لأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُم مِّنْ خِلاَفٍ ثُمَّ لأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ
(Faraoni) “Do t’jua pres duart dhe këmbët tërthorazi, pastaj do t’ju var të gjithëve.” (Surja Al-A’raf, 124)

Në këtë ajet kemi kërcënimin e Faraonit ndaj magjistarëve që besuan pa lejen e tij. Këtu flitet për prerjen dhe shkëputjen e duarve dhe fjala e përdorur është QaTTaA. Pra, që fjala e përmendur në ajet të jetë kataA, e përdorur për prerjen me kuptime figurative, të mos jetë QaTTaA, e përdorur në kuptimin të gërvish dorën dhe ta presësh e ta shkëputësh, provon edhe një herë se ajo që duhet prerë nuk është dora fizike, por duhet të jetë fuqia.

Duke dhënë përkthimin e ajetit, le të shikojmë se si një kuptim kaq i qartë nuk është parë deri tani dhe si dhe pse ajeti është kuptuar si prerje e vërtetë e dorës.

Në fakt nuk ka nevojë të tregohet gjatë se si ky ajet është kuptuar si prerje e vërtetë e dorës së hajdutit. Shkaku i vetëm i keqkuptimit, rivajetet e trilluara në emër të Pejgamberit tonë. (Allahu e di më së miri)