Куранга ылайык мурас бөлүштүрүү эмнеге жараша жүргүзүлөт?

Мурас бөлүштүрүү тууралуу эки аятта карама-каршылык бар деген доомат бар. Бул дооматка ылайык, Аль-Бакара сүрөсүнүн 180-аятында мураскорго осуят кылуу акыйкат деп айтылса, Ан-Ниса сүрөсүнүн 11 жана 12-аяттарында болсо мурас бөлүштүрүүдө кээ бир үлүштөр билдирилет. Аяттар кунт коюп окулганда, эки окуянын ортосунда карама-каршылык жок экени көрүнөт. Аяттар мындай.

كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ ٱلْمَوْتُ إِن تَرَكَ خَيْرًا ٱلْوَصِيَّةُ لِلْوَٰلِدَيْنِ وَٱلْأَقْرَبِينَ بِٱلْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى ٱلْمُتَّقِينَ

Силердин бириңерге өлүм жакындаганда, эгер мал-мүлк калтыра турган болсо, ата-энеге, жакындарга ылайыктуу түрдө осуят кылуу парз кылынды. Бул – изгилер үчүн милдет. (2 Аль-Бакара сүрөсү – 180)

يُوصِيكُمُ ٱللَّهُ فِىٓ أَوْلَٰدِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ ٱلْأُنثَيَيْنِ فَإِن كُنَّ نِسَآءً فَوْقَ ٱثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَإِن كَانَتْ وَٰحِدَةً فَلَهَا ٱلنِّصْفُ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَٰحِدٍ مِّنْهُمَا ٱلسُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِن كَانَ لَهُۥ وَلَدٌ فَإِن لَّمْ يَكُن لَّهُۥ وَلَدٌ وَوَرِثَهُۥٓ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ ٱلثُّلُثُ فَإِن كَانَ لَهُۥٓ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ ٱلسُّدُسُ مِنۢ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِى بِهَآ أَوْ دَيْنٍ ءَابَآؤُكُمْ وَأَبْنَآؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا فَرِيضَةً مِّنَ ٱللَّهِ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Аллах силерге балдарыңар жөнүндө насаат берет. Эркек аялдын эки эсе үлүшүн алат. Мураскорлор аялдар гана болуп, экиден көп болушса, калган мүлктүн үчтөн экиси алардыкы. Бала бир гана аял болсо, калган мүлктүн жарымы аныкы. Өлгөн киши артында бала калтырса, ата-энесинин ар бирине алтыдан бир тиет. Баласы жок болуп, ага ата-энеси гана мураскор болсо, бул учурда энесине үчтөн бир үлүш тиет. Бир тууганы болсо, бул учурда энесине алтыдан бир тиет.

Бул бөлүштүрүү үлүштөрүнүн баары өлгөн кишинин кылган осуятынан жана насыялардын төлөнүшүнөн кийин келет. Энелериңер, аталарыңар жана балдарыңардын кайсынысы силерге пайдалуураак экенин биле албайсыңар. Бул – Аллахтын мыйзамы. Аллах – Билүүчү, Акылман.

وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَٰجُكُمْ إِن لَّمْ يَكُن لَّهُنَّ وَلَدٌ فَإِن كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ ٱلرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنۢ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَآ أَوْ دَيْنٍ وَلَهُنَّ ٱلرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِن لَّمْ يَكُن لَّكُمْ وَلَدٌ فَإِن كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ ٱلثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُم مِّنۢ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَآ أَوْ دَيْنٍ وَإِن كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَٰلَةً أَوِ ٱمْرَأَةٌ وَلَهُۥٓ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَٰحِدٍ مِّنْهُمَا ٱلسُّدُسُ فَإِن كَانُوٓا۟ أَكْثَرَ مِن ذَٰلِكَ فَهُمْ شُرَكَآءُ فِى ٱلثُّلُثِ مِنۢ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَىٰ بِهَآ أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَآرٍّ وَصِيَّةً مِّنَ ٱللَّهِ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ

Балдары жок болсо, аялдарыңар калтырган мурастын жарымы силердики. Балдары бар болсо, алар калтыргандын төрттөн бири силердики. Бул үлүш алардын насыялары төлөнгөндөн жана кылган осуяттарындагы үлүштөр бөлүштүрүлгөндөн кийин болот. Балдарыңар жок болсо, силер калтыргандын төрттөн бири алардыкы. Балдарыңар бар болсо, силер калтыргандын сегизден бири алардыкы. Бул үлүш силердин насыяларыңар төлөнгөндөн жана кылган осуятыңардагы үлүштөр бөлүштүрүлгөндөн кийин болот.

Мурас калтырган эркектин же аялдын баласы жана жубайы жок болуп, бир эркек же бир кыз бир тууганы бар болсо, бул учурда алардын ар бирине алтыдан бир тиет. Мындан көп болушса, үчтөн бирди бөлүшүшөт. Бул бөлүштүрүү осуяттагы үлүштөр бөлүштүрүлгөндөн жана насыялар төлөнгөндөн кийин колдонулушу керек, бирөөгө зыян келтирилбесин үчүн. Бул – Аллахтан осуят. Аллах билет, Мээримдүү. (4 Ан-Ниса сүрөсү, 11-12)

Аль-Бакара сүрөсүнүн 180-аятында осуят кылуу акыйкат экени, ар ким өлгөндөн кийин мал-мүлкүн бөлүштүрүү үчүн осуят кыла аларын аятта билдирилет. Бирок адам осуят кылбай өлүп калышы мүмкүн. Мындай учурда бул кишинин калтырган мал-мүлкү кантип бөлүштүрүлөрү Ан-Ниса сүрөсүндөгү аяттарда баяндалган. Бул аяттардын ортосунда эч кандай карама-каршылык болушу мүмкүн эмес. Эки аятта ар түрдүү учурларга жараша мурас укугу боюнча өкүмдөр билдирилүүдө.