Куранда баяндалган Муса пайгамбардын окуяларын кантип түшүнүшүбүз керек?

Раббибиз ыйман келтиргендерди Куранды окуп, түшүнүүгө үндөйт. Куран, негизинен түшүнүүгө оңой китеп болгонуна карабастан (Аль-Камар сүрөсү,17……) анын белгилүү бир бөлүгүн, башкача айтканда müteşabih аяттарды түшүнүү үчүн интенсивдүү жана системалуу эмгекти жана талдоону талап кылат. Куранда көптөгөн окуялардын баяндалышында müteşabih баяндоо өзгөчөлүгү бар жана Куран жетиштүү билимге ээ болбой туруп, кесин бир жыйынтыкка келбешибизди насаат кылат (Таха сүрөсү,114)

Курандын көпчүлүгүн muhkem аяттар түзөт. Muhkem аяттар оңой түшүнүлгөн, биринчи мааниси менен жарактуу болгон аяттар, алар ачык. Müteşabih аяттар болсо окшоштуктуу аяттар, алар ишаралык маанилерди камтыйт жана müteşabih аяттарды да түшүнүү мүмкүн. Чынында эле Али Имран сүрөсүнүн 7-аятында “Muhkem аят” делсе, Худ сүрөсүнүн 1-2-аяттарында “Muhkem кылынган аяттар” делет. Мунун ачык мааниси болсо, muhkem аяттар өзүнөн-өзү, башкача айтканда жалгыз турганда да muhkem болсо; Куран бүтүндүгүндө ошол эле темадагы башка аяттар менен muhkem кылынган müteşabih аяттар жалгыз турганда muhkem болбогон аяттар.

Müteşabih аяттарды баалоодо көңүл бурушубуз керек болгон эң маанилүү жагдай; теманын Курандын жалпы логикасына, жаратылыш мыйзамдарына жана акылга ылайык болушу. Аллах Куранда акыл менен карама-каршы келген эч кандай маалымат берген эмес. Муса пайгамбардын окуяларында да абал ошондой жана Раббибиз окуяларды жалпы логика алкагында баалашыбызды каалаган.

Ушул кыска түшүндүрмөдөн кийин Муса пайгамбардын окуялары баяндалган müteşabih/окшоштуктуу кээ бир аяттарды кантип түшүнүшүбүз керектиги жөнүндө кыскача ой жүгүртөлү;

Муса пайгамбардын башынан өткөндөрдү баяндаган кээ бир аяттарда да кайрылган окшоштуктуу ( müteşabih) ыкманы, тийиштүү түрдө ой жүгүртө албаган Куранга каршы кээ бир адамдар; ” Муса пайгамбардын асасы жыланга айланып, мурда фараонду колдогон сыйкырчылардын жыландарын жегени түрүндө баяндалган сөздөр (Кудай сактасын) бир жомоктон башка эмес” деп, Аллахтын акыркы кабарына үстүртөн жана чын ыкластан алыс сын айтышат.

Эми тиешелүү аяттарды эстеп алалы;
7:115 – Сыйкырчылар Мусага: “Эй Муса! Өнөрүңдү алгач сен көрсөтөсүңбү, же бизби?” дешти.

Жогоруда жазылган аяттарды карап чыкканыбызда; фараон билдирген четке кагуучу жана залым ой жүгүртүүнү колдоо максатында мурдатан белгиленген HACC (hüccet-талаш) күнүндө алгач жаратууга каршы чыккандар далилдерин ортого ташташкан. Андан кийин Муса пайгамбар бул ойлорго каршы тавхид негизиндеги аргументтерин сунуштаган. Мисалы, дарвинизм адамдардын илимий маселелердеги билим жетишсиздигин пайдаланат жана билимсиз массалардын үстүндө алдын ала кабыл алууну түзүүгө аракет кылат. Бул үчүн колдонулган ыкма – көп кайталоо менен массалык гипноз жасоо жана сыйкыр таасирин түзө алуу.

Бүгүн массалык гипноздун бул таасири бүт дүйнөнү каптады. Ушунчалык, адамдардын чоң бөлүгү чынында эч нерсе билбеген “эволюциясынын” ысык жактоочуларына айландырылган. Чынында алардын көбү эмнени жактап жатканын да түшүнбөйт. Алар жөн гана күнүмдүк гезиттерде көргөн барган сайын тикеленип бараткан ойдон чыгарылган маймыл-адам сүрөттөрүнүн же “биздин атабыз курт экен” сыяктуу кабарлардын таасиринде калышкан. Мындай сунуштоолор менен массалык гипноз ийгиликке жеткирилген. Ушул жасалма ийгиликтен улам эч ким “далил барбы?” деп сурап көрүүнү ойлогон эмес.
Муса пайгамбар жаратуу далилдерин сунуштаганда, баары кокустуктан пайда болгон дегенге негизделген четке кагуучу ой жүгүртүүнүн идеяларын жактагандар да жаратуу чындыгынын алдында кабылган идеялык жеңилүүсүн көрүп, дароо ыйман келтиришкен. Бул баяндоо бүт ааламдын Жаратуучусу Аллахтын илимий жана акылдык далилдерин таза акыл ээси болгон адамдардын көрө алганы.

Муса пайгамбардын асасы жыланга айланып, башка жыландарды жегени түрүндөгү баяндоонун арка планы ушундай.

Эң тууранын Аллах билет.