Куранды арап тектүү эмес сөздөрдүн жана түшүнүктөрдүн этимологиясы аркылуу түшүнүү зарыл деп ырастаган ориенталисттик дооматтарга жооп

Аллахтын сөз Куран, арап тили боюнча жиберилген вахийди камтыган текст. Куранды арап тилин Куран вахий кылынган доордогу түрүндө билген орточо акыл деңгээлиндеги ар бир адам абдан так түшүнө алат.

Бул доомат жөн гана субъективдүү доомат болуудан көрө, Аллах сөзүнүн өзүн түшүндүргөн аяттары менен айкын. Бул тексттин өзү ушул маанида мындай дооматты түрдүү аяттарда бизге билдирет.
Демек, бул дооматты алга койгон Куран ошол доордо жашаган адамдар тарабынан да сыналган болушу керек. Башкача айтканда, ушул доор үчүн ойлосок, бир текст бар жана бул текст өзүнүн абдан так жана түшүнүктүү экенин ырастайт. Кайрылган адамы бул текстти түшүнбөгөн учурда, эң башында эле турмуш менен карама-каршы келген абал пайда болмок. Бул акылга каршы абал.

Аллах Куранды кыяматка чейин коруй турганын билдирген. Курандын кыяматка чейин күчүндө экенин жана корула турганын билген ыймандуулар мунун тынчтыгын жана ишенимин сезишет. Куран адам анын ар бир өкүмүнөн, ар бир буйругунан бекем ишенген, абийири эркин жана тынч түрдө ээрчий турган китеп. Адамдардын мындай “ишенимдүү” жол көрсөткүчү болушу Аллахтын алдынан берилген абдан чоң нээмат жана ырайым.
Аллах жеңилдик катары, адамдар оңой аңдап түшүнө алышы үчүн Куранда аяттарды түрдүү формаларда түшүндүргөн. Аллах Курандын бул стилин аяттарында мындай билдирет:
“Ант болсун, Биз аларга Китеп алып келдик; ыйман келтире турган коомго бир туура жол жана бир ырайым болсун деп, бир билимге таянып аны түрдүү формаларда түшүндүрдүк.” (Аль-Араф сүрөсү, 52)
“Кара, терең аңдап-түшүнүшү үчүн аяттарды кандайча түрдүү формаларда түшүндүрүп жатабыз?” (Аль-Анам сүрөсү, 65)
Аллахтын бул өкүмдөрүнө карабастан, адамдардын жалпысынан кетирген маанилүү каталарынын бири – Куран ар бир адамга түшүнүктүү эмес деп ойлоосу. Көпчүлүк адамдар Куранды окуу, түшүнүү жана ага ылайык жашоо үчүн көп жылга созулган билим алуу керек деп ойлошот. Мындай тыянакка келгендердин чоң бөлүгү болсо чындыгында Куранды бир жолу да окуган эмес. Же окуган, бирок түшүнүүгө аракет кылган эмес, эң башынан аяттарды түшүнбөйм деп өзүн шарттап алган.
Чындыгында Куран, Аллах аяттарында билдиргендей, ачык-айкын. Ошондуктан Куранды чын ыкластан окуган ар бир адам аны оңой түшүнө алат. Курандын тилинин өтө түшүнүктүү болушу адамдар үчүн абдан чоң нээмат. Чынында эле Аллах адамдар Куранды оңой окуп түшүнүшү үчүн жеңилдеткенин бир аятында мындай билдирет:
“Биз муну (Куранды) такыбаларга сүйүнчүлүү кабар беришиң жана каршылык көрсөткөн коомду эскертип-коркутушуң үчүн сенин тилиң менен жеңилдеттик.” (Мариям сүрөсү, 97)
Аллах ырайымынын жана мээриминин натыйжасы катары, адамдардын түшүнүгү үчүн динин ушунчалык жеңилдеткенде, адамга тийиши болгон иш жалаң гана Аллах билдиргендер жөнүндө ойлонуу жана аларды аткаруу. Бирок, мынчалык жеңил жол турганда, көп адамдар кыйынын тандап жатышат. Өздөрүнө туура эмес жол көрсөткүчтөрдү издеп, жашоосунун максатын биле ала турган, түбөлүк кутулушуна себеп боло турган Курандан алыс жашап жатышат.

Аллахтын сөзү Курандын өз дооматына карама-каршы, аны түшүнүксүз кылуу маанисинде эки негизги мектептин узак жана жигердүү эмгектери бар. Алардын бири, тилекке каршы, жергиликтүү (!) доомат болгон, Куранды риваят маданиятын билүү менен гана түшүнүүгө болот деп ишенген салтчыл мектеп. Буларга ылайык, Куранды түшүнүү анчалык оңой эмес. Хадис, себеби нузул ж.б. сыяктуу өзүнчө маалыматтар керек. Бул тема макалабыздын темасы болбогондуктан, анын үстүндө токтолбойм. Экинчи мектеп болсо, өзгөчө атеист жана христиан/жүйүт ориенталисттеринин дооматы. Бул көз карашка ылайык, арап тили эле арамей-сирия негиздүү тил. Башкача айтканда, арап тилине ушул тилдерден кирген сөздөрдүн этимологиясына шилтеме кылбай бул текстти эч түшүнүүгө болбойт. Буга ылайык Куранда кездешкен дээрлик ар бир сөздүн мааниси этимологиялык негизине жараша аныкталышы керек.
Чын ыкластан куру мындай ориенталисттик дооматтардын максаты Курандын өз дооматы болгон ачык-айкын жана түшүнүктүү болуу касиетинин алдына катуу парда тартуудан башка эч нерсе эмес.
Бул жалаң гана Куран үчүн эмес, ушул убакка чейин жазылган бардык тексттерди түшүнүү ыкмалары маанисинде да ырааттуу эмес зордоо. Сөздөрдүн текст жазылган доордогу маанилерин билүү жетиштүү. Этимологиялык талаш-тартыштар ошол текстти жакшыраак түшүнүүгө жарабайт, аны толугу менен түшүнүксүз кылат. Анткени ар бир тилдин убакыттын өтүшү менен өзгөргөн жана маани жылыштарын жараткан өзгөчөлүктөрү бар. Муну бир гана мисал менен ачууга аракет кылалы. Мисалы, эң көп дегенде жыйырма жыл мурун ” iğfal etmek ” этиши алдоо маанисинде колдонулчу. Ал эми азыр дээрлик толугу менен зордуктоо маанисинде колдонулат.

Мисалы бүгүн, кандайдыр бир прокурордун айыптоо корутундусунда бул сөз кездешсе, анын мааниси зордуктоо кылмышы болот. Туурасы да анын бүгүнкү мааниси. Бирок сөздүн этимологиясына жараша айыптоо корутундусун окуган сот муну адамды алдоо деп да түшүнүшү мүмкүн. Демек, маанилүүсү сөздүн жазылган доордогу мааниси. Ушул жөнөкөй жана жалгыз мисал эле ориенталисттердин чын ыкластан алыс бул аргументтерин жокко чыгарат.

Ориенталисттер айрым Куран-и түшүнүктөрдү түшүнүү үчүн арамей тилине, сирия тилине, Тауратка, Инжилге, фарс тилине же грек тилине кайрылуунун ордуна Курандын өзүнө кайрылганда, бул сөздөрдүн эмнени билдирерин оңой жана ыңгайлуу ыкма менен билип алмак. Мындай ыкманы колдонуу үчүн сөзсүз Куранга ишенүү шарт эмес. Эгер Куран объективдүү көз менен изилденсе; тилди өтө так колдонгону, сөздөрдү кылдат тандаганы, кайсы бир аяттагы сөздүн маанисин башка аят менен түшүндүргөнү оңой эле көрүнөт. Андан да, эгер Курандын сөздөрү, алардын түрдүү колдонулуштары жана тамыры эске алынып, Курандын ичинде салыштырма талдоого алынса, көп аяттар эч кандай башка булакка же тилге кайрылбай эле түшүнүктүү болот. Куран чындап эле өзү өзүн түшүндүргөн жана Аллах үйрөткөн китеп.

Бул теманы алда канча кеңири көрсөткөн ЦИТАТА бир мисалды да бөлүшөм:

Бир интернет сайтында төмөнкү кабарды окудуңуз дейли:

“Арабстан чөлүнөн келген Şeyh Osman айланасында жети aptal менен Şirin Turkey деген мейманкананын ресторанында сегиз литр чие şarabı ичкенден кийин, мейманкананын чоң залындагы nişan аземинен чыккан адамдын колтугундагы ukala кызга жана атасына бурулуп: “Кызым, сен абдан бактылуусуң. Сенин nişanlın бою пакан да, таз да, serbest кесип ээси да, cimri да. Аны кызгануунун кереги калбайт. Аллах үйлөнүүңөрдү насип кылсын! Mesut kılsın!” деди.”

Чын ыкластан алыс бир ориенталист түрк тилине арап, фарс, моңгол, атүгүл англис тилдеринен көп сөздөр өткөнүнө көңүлүңүздү бургандан кийин этимологиялык билимин колдонуп, төмөнкү талдоолорду жана божомолдорду жасайт:

Şeyh: арабча. Кары, карыя деген маанини билдирет.
Osman: арабча. Жылан баласы.
Aptal: арабча. Беделдер. Календер. Кайырчы
Turkey: англисче. Индюк.
Şarap: арабча. Суусундук, ичимдик.
Nişan: армянча. Символ, өзгөчө крест.
Ukala: арабча. Акылдуулар
Serbest: фарсча. Баш байлоо; байланган, документтүү.
Cimri: фарсча. Тексиз, пас.
Kıl: моңголчо. Куйрук кылы
Жогорудагы маалыматтарды бөлүшкөндөн кийин ориенталист жогорудагы кабардын “чыныгы” маанисин мындай акылга сыйбас мааниге айлантат:

“Арабстан чөлүнөн келген кары жылан баласы айланасында жети кайырчы менен Şirin Индюк деген мейманкананын ресторанында сегиз литр чие ширесин ичкенден кийин, мейманкананын чоң залындагы крест аземинен чыккан адамдын колтугундагы акылдуу кызга жана атасына бурулуп: “Кызым, сен абдан бактылуусуң. Сенин кресттүүң бою пакан да, таз да, документтүү кесип ээси да, тексиз жана пас да. Аны кызгануунун кереги калбайт. Аллах үйлөнүүңөрдү насип кылсын! (Атасына карады да) Mesut sen kıl adamsın!” деди.

Жер бетинде сүйлөнгөн же социологиялык жактан жок болгон бардык тилдер башка тилдерден өнүгүп чыккан жана/же алардын таасирине кабылган. Ар бир тил жакынкы географияда өзүнө орун тапкан башка тилдерден, албетте, айрым түшүнүктөр жана сөздөр маанисинде өз ара түрдүү деңгээлде өткөргүчтүк көрсөтөт. Бирок бул тилде жазылган тексттерди ки, буга Куран да кирет. Этимологиялык тегине жараша маани берүүгө аракет кылуу, бул Кудайлык кабар түшүнүлбөсүн деп жасалган абдан чын ыкластуу эмес кыймыл…