Куранда кулчулук барбы?

Өзгөчө атеисттик форумдарда жана талкуу чөйрөлөрүндө Куран кулчулукка тыюу салбайт жана ал тургай кулчулук тууралуу аяттарды да далил кылып көрсөтүп, бул абалды мыйзамдаштырат деген сындарды көп көрөбүз. Анда абал чындап эле Куранга каршы чыккандар ойлогондой бекен?… Муну карап көрөлү.

Куранда кулчулук тууралуу же ушул абалдагы адамдар тууралуу аяттарды бирден карап чыкканыбызда, Аллах Куран аркылуу ыймандууларга кулчулукту эч качан мыйзамдуу кылып көрсөтпөгөнүн абдан так көрөбүз. Төмөндө темага тиешелүү аяттарды тизмелеп, түшүндүргөнүбүздө бул абал дагы да так түшүнүлөт. Бул орношкон кабылдоонун пайда болуу себебине албетте токтолуш керек. Анткени Куранда эч качан акталбаган, бирок кандайдыр бир жол менен жакынкы убакка чейин абдан маданияттуу (!) өлкөлөрдө да болуп келген бул адамгерчиликсиз практика кантип тигил же бул деңгээлде Ислам практикасынын ичинде өзүнө жашоо мейкиндигин тапты?

Бул суроонун жообун да дагы эле Курандан тышкаркы булактарды Курандан алдыга коюу аркылуу Араб ортодокс мектептеринин үстөмдүгүн жарыялашынан таба алабыз. Бул сайтта түшүндүрүлгөн көптөгөн туура эмес колдонуу жана түшүнүүлөрдөгүдөй эле, бул абал да чындыктын өзү дал ушунун тескериси болгонуна карабастан, Куран кулчулукка жок дегенде каршы чыкпайт деген кабылдоонун орношуна шарт түзгөн.

Куран адеби эң башынан эле бардык бут/тагут/кожоюн үстөмдүгүнө каршы туруу. Адамдарды жаратылыш максатындагыдай, фытратка ылайык жана ардактуу жашоого багыттаган жана коомдо сүйүүнү, боорукердикти жана тынчтыкты караган Курандын кулчулукту актоосу эч ойго келбейт… Эми ичинде кулчулук тууралуу маселелер кездешкен аяттарды карап көрөлү.
Бул аяттардан Куранга каршы чыккандар тарабынан эң көп колдонулууга аракет кылынганы Нахл сүрөсүнүн 75-аяты… Бул аяттын эки башка котормодогу түшүндүрмөсү мындай:

ar: ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًا عَبْدًا مَّمْلُوكًا لَّا يَقْدِرُ عَلَىٰ شَىْءٍ وَمَن رَّزَقْنَٰهُ مِنَّا رِزْقًا حَسَنًا فَهُوَ يُنفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَجَهْرًا هَلْ يَسْتَوُۥنَ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ Али Булач : Аллах, (Өзүнө шерик кылган кудайларыңар маселесинде) эч нерсеге күчү жетпеген жана башка бирөөнүн менчигинде болгон менен, биз тараптан өзүнө жакшы ырыскы берген, ошентип андан жашыруун жана ачык садага кылган кишини мисал катары көрсөттү; булар эч бир тең болобу? Мактоо Аллахка таандык; бирок алардын көбү билишпейт.

Ali Bulaç

Яшар Нури Өзтүрк : Аллах мындай мисал келтирди: Эч нерсеге күчү жетпеген, башка бирөөнүн буюму абалындагы бир пенде/кул менен бизден жакшы ырыскы менен ырыскыландырган жана андан жашыруун-ачык таратып берген бир киши. Булар бирдей болобу?! Бүт мактоолор Аллахка таандык, бирок алардын көбү билишпейт.

Yaşar Nuri Öztürk

Көрүнүп тургандай, аят абдан ачык жана эч бир сөзүндө кулчулукту мыйзамдуу деп көрбөйт, бул маанайда туура эмес түшүнүүгө ачык абал да жок. Куранга каршы чыккандар түшүнбөгөн логикалык ката мындай. Курандын кандайдыр бир тема тууралуу айтып жатышы ал теманы мыйзамдаштырбайт. Ал тургай Куран ар бир абалда жана ыктымалда мусулман эместердин колундагы кулдар үчүн түрдүү мүмкүнчүлүктөрдү түзүүгө ыймандууларды кызыктырат.

Жана дагы көп келтирилген “Бакара сүрөсүнүн 221-аятын карап көрөлү;”

Аятка карап, “ыйман келтирген күң” деген сүйлөмдөн улам, күңдүк менен кулчулукту мыйзамдуу деп ырастаган тонна жазууларды окудум. Чоң ката кетирилгенин аяттын текстин жазганда түшүнөбүз:

Кулдар кожоюндардан жакшыраак

Аятта кездешкен “eme күң жана abd/кул” сөздөрү “жана байламтасы” менен “müşrikatun” жана “müşrikiyn” сөздөрүнө байланат. Салыштыруу сөз болгондо, бул “күң жана кулдар” мушриктердин колундагы күң жана кулдар экени ачыкка чыгат. Негизинен туура сөз мындай болушу керек;

Кулчулукту мыйзамдуу деп эсептөө мындай турсун, толугу менен “мушриктердин колундагы кулдарды кожоюндарынан алда канча жакшыраак деп эсептеген бул аят” көпчүлүк атеисттик аянтчаларда кулчулукту мыйзамдаштырган аят катары көрсөтүлүүдө. Бул маселе боюнча дагы эки башка котормо берели.

Али Булач : Мушрик аялдарды, ыйман келтиргенге чейин никелебегиле; ыйман келтирген күң, -силерге жакса да- мушрик аялдан жакшыраак. Мушрик эркектерди да ыйман келтиргенге чейин никелебегиле; ыйман келтирген кул, -силерге жакса да- мушрик эркектен жакшыраак. Алар отко чакырышат, Аллах болсо Өз уруксаты менен бейишке жана кечиримге чакырат. Ал, адамдарга аяттарын түшүндүрөт. Балким үгүт алып-ойлонушар.

Ali Bulaç

Яшар Нури Өзтүрк : Мушрик аялдар менен, алар ыйман келтиргенге чейин үйлөнбөгүлө. Эркиндигинен ажыраган ишенген аял, мушрик аялдан – мушрик аял силерге жакса да – алда канча жакшыраак. Мушрик эркектер менен да алар ыйман келтиргенге чейин никелешпегиле. Ишенген кул, мушрик эркектен – ал силерге жакса да – алда канча жакшыраак. Бул мушриктер силерди отко чакырат. Аллах болсо силерди, уруксаты менен бейишке жана кечиримге чакырат. Жана аяттарын адамдарга ачык-айкын билдирет, ойлонуп үгүт ала алышы үчүн.

Yaşar Nuri Öztürk

Абдан ачык көрүнүп тургандай, бул аяттарда да кулчулукту мыйзамдаштырган же Куранга каршы чыккандар ойлогондой көз жумган сөз эч качан жок. Аятта никеге чейин ыймандуулар үчүн жубай тандоо ченемдери салыштыруу аркылуу баяндалууда…

Аллах улук Куранында элчи катары адамзатка үлгү кылып жиберген элчисине да эч качан өзүнө башка адамдарды пенде/кул кылбоону буйруганда, Куранда кулчулук бар деп айтуу чыныгы акылдын тутулушу.

Али Имран 79-аят…

Башкача айтканда, аятта айтылгандай, пайгамбар да кошулуп эч ким кулчулуктун сөзүн да кыла албасын буйруган текстте кулчулукту мыйзамдуу деп көргөн маанилер чыгат деп ойлоо чоң ката болот.

<!-- editor -->Кулчулукка кескин тыюу салган жана кулдарды бошотууга чакырган Куран,<!-- /editor --> адамдардын өз ара артыкчылык жана даражалоо ченемин да такыбалык деп белгилейт. Буга ылайык адамдар расасы, түсү же башка бир өзгөчөлүгү үчүн эмес, бир гана изгилиги / такыбалыгы боюнча бааланат.

Темага байланыштуу Куранда кулчулук абалы бар деген кабылдоонун эң маанилүү себептеринин бири да дайыма даттанылган Араб Жакынкы Чыгыш маданиятынын таасири. Бул артта калган жана фанатик мектептин таасиринде калган котормо авторлору Куранды борборго алып окуяларга жана башка булактарга кароонун ордуна, бул абдан алсыз жана каталуу булактардагы нерсени Куранга жайгаштырышкан… Куранда бала чагындагы кыздарга үйлөнүү жок экени же Куранда аялды сабоо жок экени маселелериндегидей…

<!-- editor --> Куранда кул жана күң сөздөрү кездешет; анткени кулчулук Куран түшүрүлгөн мезгилдин жана ошол күнкү дүйнөнүн чындыгы эле. Бирок Куран бул чындыкты мыйзамдаштырбайт; тескерисинче, төмөнкү Нур сүрөсүнүн 32-аятындагыдай кул жана күңдөрдү да үйлөндүрүүнү буйруп, аларга адамдык ар-намысты тааныйт жана көптөгөн аяттарда кулдарды бошотууга чакырат… <!-- /editor -->

ar: وَأَنكِحُوا۟ ٱلْأَيَٰمَىٰ مِنكُمْ وَٱلصَّٰلِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَآئِكُمْ إِن يَكُونُوا۟ فُقَرَآءَ يُغْنِهِمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌ Яшар Нури Өзтүрк : Араңардагы бойдокторду/жесирлерди, дагы эркек кызматчыларыңардан жана кызматкер аялдарыңардан абалы ылайыктууларды үйлөндүргүлө. Эгер кедей болсо, Аллах аларды ырайымынан байытат. Аллах Васи, Алим.

Yaşar Nuri Öztürk

Али Булач : Араңардагы никесиздерди, кулдарыңардан жана күңдөрүңөрдөн салих болгондорду үйлөндүргүлө. Эгер кедей болсо Аллах, Өз ырайымынан аларды байытат. Аллах кең (нээмат ээси), билүүчү.

Ali Bulaç

Кыскасы, Куран адамдар арасындагы кожоюн – кул мамилесин эч качан актабайт жана мыйзамдуу деп көрбөйт. Бүт адамзат бир гана Аллахка abd (пенде). Адамдар арасында кожоюн – кул бөлүнүүсү эч качан болушу мүмкүн эмес. Куран ыймандуу эмес коомдордун же адамдардын кулдарын да бошотуу маанисинде ыймандууларды кайраттандырат жана кызыктырат… Балад сүрөсүнүн 12- жана 13-аяты…