Cəlal Şengörə cavab: “Dağlar zəlzələnin səbəbi deyil, nəticəsidir”

Bildiyiniz kimi, geoloq (yer alimi) Cəlal Şengör bir televiziya proqramında Quranda ziddiyyət olması ilə bağlı bir iddia irəli sürmüşdü. ( bax https://www.youtube.com/watch?v=-uYdlsk20p8&feature=y…) Videonun mətnində ‘Əfəndim, deyir ki (Quran), biz dağları quruları zəlzələdən qorusun deyə yaratdıq. Tam əksinə, tam əksinə! Dağların olduğu yerdə dəhşətli zəlzələ olur, quruların axırına çıxır. Dağ olmadımı, düz yerlərdə zəlzələ olmur, Kratondur.’ deyərək Quranda elmi bir səhv olduğunu və tək bir ziddiyyətin də o mətni İlahi olmaqdan çıxaracağını söylədi.

Hörmətli Şengörün səhv kimi təqdim etdiyi ayəni də yazaq ki, oxucular hansı fikrin doğru olduğu barədə bir nəticə çıxara bilsinlər.

(Ənbiya surəsi, 31) Süleymaniyyə Vəqfi məalı

ar: وَجَعَلْنَا فِى ٱلْأَرْضِ رَوَٰسِىَ أَن تَمِيدَ بِهِمْ وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا سُبُلًا لَّعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ Onları çox sarsmasın deyə yerin içində sabitləyən (oturaqlı) dağlar yaratdıq. Hədəflədikləri yerə çatsınlar deyə də dərin dərələr, yollar yaratdıq.

Süleymaniye Vakfı

Bəs ayədə onun yönəltməyə çalışdığı kimi elmi baxımdan bir ziddiyyət varmı? Yoxsa Cəlal Şengör elmi kimliyindən/vizit kartından istifadə edərək söz oyunu edir və verdiyi məlumatı ayə ilə bir-birinin əksi kimi danışır?

Əgər səmimi olaraq, diqqətlə dinləsəniz, dinləyicilərin diqqət və bilik çatışmazlığından istifadə edərək çox sadə bir aldatmacaya/safsataya əl atdığını asanlıqla fərq edərsiniz.

Çünki həmin ayədə “dağların olduğu yerdə zəlzələ olmaz” deyilmir, “dağlar zəlzələnin sarsıntısını azaldır” deyilir. Bəs siz olmayan bir şeyin qarşısını ala və ya onu azalda bilərsinizmi? Təbii ki, yox! Əslində tam əksinə, zəlzələ olacaq ki, “zəlzələnin qarşısını alır” cümləsini qura bilək. Yəni dağların olduğu yerdə zəlzələ olur, hətta dağların olduğu yerdə zəlzələ olmasından daha təbii bir şey ola bilməz.

Bunu çox sadə bir neçə nümunə ilə izah edək; avtomobillərdə zərbələrə qarşı, ehtimal olunan qəzalara qarşı qoruyucu təsir kimi mühəndislər ön və arxaya bamper qoyurlar.bamper edilir. Adətən qəza nəticəsində zərbələr bamperlərin olduğu yerdə baş verir. Cəlal müəllimin məntiqindən istifadə etsək, bizim ” harada bamper varsa, orada zədə var, Bu bamperlər olmasaydı, zədə də olmazdı” deməyimiz məntiqli olardımı?

Ya da başqa bir nümunə də verək;

Ən çox polis harada olur, ən çox cinayətkarın olduğu bölgədə olur, elə deyilmi? bəs bu, polisin cinayətkarları cinayətə təşviq etdiyi mənasına gəlirmi? yox, tam əksinə, polis cinayətin qarşısını almaq üçün oradadır. Yəni birinin “polis cinayətlərin qarşısını alır” cümləsi tamamilə doğru bir cümlə deyilmi?

Əslində ayədəki söz təhlilinə belə keçmədən edilən fikri dağıntını və ya safsatanı asanlıqla anlamış oluruq.

Ənbiya surəsi 31.ayə və məna baxımından oxşar olan digər ayələrin -mövzumuzla bağlı- ortaq vurğusu “yer kürəsinin hərəkəti ilə insanları sarsmaması üçün, yer üzünə sabit dağların qoyulmasıdır.”

Cəlal Şengör əslində Quranda ziddiyyət və elmə zidd bir məlumat tapdığını iddia edərkən bir möcüzənin şahidi olmağımıza səbəb olur. 7.əsrdə dağların zəlzələləri azaltdığının bilinməsi mümkün deyilkən, bu məlumatın Quran tərəfindən verilməsi çox maraqlıdır.

Halbuki əvvəllər dağların yalnız yer üzünün səthində qalan yüksəkliklər olduğu düşünülürdü. Lakin alimlər dağların yalnız səth yüksəklikləri olmadığını, dağ kökü adlanan hissələri ilə bəzən öz boylarının 10-15 qatı qədər yerin altına doğru uzandığını fərq etdilər. Bu xüsusiyyətləri ilə dağlar, eynilə bir mismarın və ya payanın çadırı möhkəm şəkildə yerə bağlamasına bənzər bir rola malikdir. Məsələn, zirvəsi yer üzündən təxminən 9 km yuxarıda olan Everest dağının 125 km-dən çox kökü var. (1)

Dünyaca məşhur sualtı geoloqlardan biri olan Prof. Siaveda, dağların yer üzünə köklər şəklində sancılı olduqlarından bəhs edərkən, belə bir şərh vermişdir:

Qitələrdəki dağlar və okeanlardakı dağlar arasındakı əsas fərq materialındadır… Lakin hər ikisində də dağları dəstəkləyən köklər var. Qitələrdəki dağlarda, yüngül və sıxlığı az maddə yerin içinə doğru kök kimi uzanır. Okeanlardakı dağlarda da, dağı kök kimi dəstəkləyən yüngül maddə var… Köklərin funksiyası, Arximed qanununa görə dağları dəstəkləmək üçündür. (2)

Bundan əlavə, Amerika Elmlər Akademiyasının keçmiş prezidenti Frank Pressin dünya miqyasında bir çox universitetdə dərslik kimi tədris olunan Earth (Dünya) adlı kitabında dağların paya şəklində olduqları və yer üzünə dərindən basdırılmış olduqları ifadə edilir. (3)

Başqa Quran ayələrində isə dağların bu funksiyasına “paya” bənzətməsi edilərək belə işarə olunur:

Deməli, Cəlal Şengör səbəb və nəticəni qarışdıraraq zəlzələnin səbəbi sanki dağlarmış kimi danışaraq safsata edir, ayəni təhrif edərək bir inkara əl atır.