Куранда аялды сабоого эч качан уруксат жок

Көп учурларда Курандан тышкаркы булактардын таасири менен жасалган котормолор, ошол котормолорду окуган адамдарда Куран аялдарды сабоого байланыштуу уруксат берген деп ойлонулат... бирок чындыгында абал ушундайбы? Сөз болуп жаткан аятты карап көрөлү.

Эркектер аялдарга камкордук кылууга милдеттүү. Анткени Аллах ар бирине ар башка жөндөмдөрдү жана өзгөчөлүктөрдү берген. Чынында эле эркек үйдүн тиричилигине жооптуу.

Бул аят, эркек деспотизми үстөмдүк кылган бузулуу доорунда төрт жерде маанилик бурмалоого кабылган.

БИРИНЧИ КАТА: Аятта кездешкен “erricalü kavvamune alennisai” сөз айкашы “эркектер аялдарга камкордук кылат” же “эркектер аялдардын тиричилигине жооптуу” деген мааниде которулушу керек болгону менен, дээрлик бардык котормолордо эркек аялдын үстүнөн бийлик деп которулган.

Бардык котормочулар сөз байлашкандай “kavvam” сөзүн “башкаруучу, өкүмдар” деп которушкан. Бирок эмнегедир ошол эле сөз кездешкен 4-135те, 5-8де бул сөздү камкордук кылган, толук аткарган, тик кармаган деген мааниде которушкан.

ЭКИНЧИ КАТА: Ниса 34тө “feddelellahu badehum ala badin” сөз айкашынын мааниси “ар бирине ар башка жөндөм жана өзгөчөлүктөрдү бердик” болот. Бирок котормолордо эмнегедир “Аллах айрымдарын (эркектерди), айрымдарынан (аялдардан) артык кылган.” деп которулат.

Куранда орун ала албаган кашаа ичиндеги түшүндүрмө, бутпарас орто кылымдагы араб маданиятын чагылдырган хадис китептеринин таасиринен келип чыгат. Аятта “Аллах эркектерди аялдардан артык кылган” деп жазылган болсо, мындай болушу керек эле; faddalellahur ricae alen nisai.

Аятта кездешкен “badehum” (айрымдары) сөзүндөгү “hum” ат атоочун эркектерге гана багыттасаңыз, маани мындай болот: Аллах эркектердин айрымын айрымынан артык кылган. Бул болсо аят турган текстке туура келбейт.

Hum ат атоочун эркек жана аялдардан турган аралаш топко багыттасаңыз, маани мындай болот: Аллах эркектердин жана аялдардын айрымын айрымынан артык кылган.

4-32 жана 13-4тө ошол эле сөздөр кездешет. Бирок эмнегедир бул жерде кээ бириңерди кээ бириңерден артык кылды деп которулат. Аяттын мааниси “Аллах ар бирине ар башка жөндөм жана өзгөчөлүктөрдү берген” болот. Жыныстык бөлүнүү жок.

ҮЧҮНЧҮ КАТА: Ниса 34тө “idribuhunne” сөзү бир нечесинен башка бардык түркчө котормолордо “ал аялдарды сабагыла, акырын ургула” деп которулган.

30-21де “Алар менен тынчтык тапсын деп силер үчүн өз түрүңөрдөн жубайларды жаратканы жана араңарга сүйүү менен мээрим салганы Анын аяттарынан.” делет. Көрүнүп тургандай, никенин максаты сүйүү менен мээримге негизделген тынчтык. Эркек аялды сабап бул тынчтыкты канчалык камсыз кыларын талкуулоого болот.

“Аларды сабагыла” деп которулган “idribuhunne” сөзүнүн уңгусу “DaRaBa” этиши. Каалаган арабча сөздүктү карасаңыз, бул сөздүн астында ондогон маанини көрөсүз. Бул сөз араб тилиндеги эң бай маанилүү сөз.

Саякаттоо мааниси кездешкен аяттар: 2-273, 3-156, 4-101
Уруу маанисинде кездешкен аяттар: 8-50, 47-27
Ортого коюу маанисинде кездешкен аяттар: 43-58, 47-27
Мисал келтирүү маанисинде кездешкен аяттар: 14-24/45, 16-75/76, 16-112, 18-32/45
Бошотуу: 43-5,
Өкүм кылынуу: 2-61,
Жабылуу, уруу: 18-11,
Түшүндүрүү: 13-17

Көрүп тургандай, Куранда көптөгөн маанилерде колдонулган бул сөз. Куранда кездешпеген маанилери да бар. Мисалы арабчада акчаны “DaRaBa'” кыласың. Башкача айтканда басып чыгарасың. Darphane да ушундан келип чыгат.

Түрк тилинде çalmak сөзүнүн ар кандай маанилери бар. Radyo çaldım дегениңизде радиону колдонгонуңуз деген маани да чыгат, уурулук кылып уурдаганыңыз деген маани да чыгат. Арабчадагы DaRaBa сөзү да ушуга жакын өзгөчөлүктөрдү көрсөтөт.

Мисалы, төмөнкү аятта darabe этиши баш тартуу деп колдонулган. “İdrip” буйрук ыңгайы. Ошол эле этиш Ниса сүрөсү 34-аятта буйрук ыңгайы менен колдонулган. Жана мааниси “баш тарткыла” болгон.

ТӨРТҮНЧҮ КАТА: Ниса 34тө “nuşuz” сөзү дээрлик бардык котормолордо “кежирлик, баш ийбестик” деп которулган. Чынында бул сөз флирттен баштап мыйзамсыз жыныстык катнашка чейин созулган бейвапалык жана ариетсиздик маанисин билдирет.

Мисалы, 4-128де ошол эле сөз бейвапалык кылган күйөө үчүн колдонулат. Бирок эмнегедир ал аятта баш ийбеген күйөө деп которулбайт.

Ниса 34тө бейвапа жана ариетсиз жүргөн жубайга эркек эмне кылышы керек экени айтылат. Адегенде эскерт, анан төшөгүңдү бөл, улантса үйдөн чыгар делет.

Эркегине чыккынчылык кылган аялды сабоо баары бир чечим эмес. Аны үйдөн чыгарганыңызда ажырашканга чейин кайра эле эркектин жоопкерчилигинде болот аял. Атүгүл ажырашкандан кийин да эркек аялды коргойт жана колдойт.

Талак сүрөсү 2-аятта да чогуу жашай албоо учурунда эки жол көрсөтүлөт. Же жакшылык менен кармоо, же көркөм түрдө ажырашуу. Жакшылык менен аялды кармоо мүмкүн болбосо, аны сабасаңыз болот делбейт. Тескерисинче, көркөм түрдө кое бергиле делет.
.
Күтүү мөөнөттөрүнүн аягына жакындашканда аларды же жакшылык менен жана көркөм түрдө кармагыла, же көркөм түрдө ажыраткыла… (Талак сүрөсү, 2) Бул изилдөөлөрдүн жарыгында сөз болуп жаткан аяттын мааниси мындай…..

Мүмкүн болгон каршылыкка жооп: “Darabe” этиши предлогсуз колдонулганда каймана мааниде боло албайт, ошондуктан 4:34 аятындагы буйругунда “аялдарды чыгаргыла/талак кылгыла” маанисинде эмес, “аялдарды сабагыла” маанисин билдирет деген, көп айтылган каршылык. Лисану’л Арабда ضرب -darabe- беренесин карап чыкканда предлогсуз колдонулушу боюнча төмөнкү мисалды көрдүк:

ضَرَبَ الدهْرُ بَيْنَنا أَي بَعَّدَ ما بَيْنَنا
Убакыт арабызга “darb” кылды. Башкача айтканда бизди алыстатты.
(Лисан,ضرب беренеси)

Көрүнүп тургандай, бул жерде да “darabe” сөзү предлог болбостон колдонулган жана Ибн Манзур бул жердеги “darabe”нин بعّد башкача айтканда “алыстатуу” маанисинде экенин белгилеген, 4:34 аятына биз берген маани да ушул.